Als er een Oscar bestond voor fantastische landschappen

Klik op de foto’s en de afbeeldingen worden vergroot

Zaterdag, 06.05.2017 Als er een Oscar bestond voor de meest fantastische landschappen zou… een grote kans maken.
Trek de deur dicht, steek je hoofd in de wind zet je zintuigen op scherp. Wat een prachtige dag. Er was al vroeg reuring in het kamp. Tijd voor een spannende auto rit met 4x4WD door Gorges du Todra en Gorges du Dades. Na 15 km bereiken we al de Gorges de Todra met spectaculaire loodrechte steile wanden van +/- 300 meter recht omhoog in de meest prachtige roodbruine kleuren. Een schouwspel waar we toch wel even stil van worden. Een meesterwerk die moeder natuur voor Marokko heeft behouden. De wadi Todra stroomt door deze geologische breuk. We gaan lopend door de kloof en aan het einde wachten de auto’s ons weer op. Een wandeling van ca 600 meter. Het is nog vroeg dus lekker rustig en nog niet alle kraampjes zijn uitgestald. De ochtend is trouwens de beste tijd omdat de zon dan de diepte in schijnt. Onze fototoestellen maken overuren. Het is moeilijk te beschrijven hoe mooi het hier is. De steile bergen zijn geliefd bij alpinisten. We zien al drie touwgroepen die de uitdaging aangaan. In de Gorges ligt een voormalig hotel dat een aantal jaren geleden is getroffen door een vallend rotsblok. Vanwege het gevaar is overnachten in het hotel verboden! Vallen rotsblokken alleen ’s-Nachts???. Kinderen die op je afkomen met zelf gemaakte gevlochten kameeltjes van dadelbladeren. Maar ook doen of ze blind?? of invalide?? zijn en dat houdt mij dan weer tegen om iets te kopen. Later vandaag horen we ook dat we dat niet moeten doen. Het massatoerisme heeft hier, op deze spectaculaire plek  ook zijn intreden gedaan. Na de wandeling over de “bodem” van de Gorges de Todra stond onze chauffeur Omar weer klaar om ons verder te rijden door kolossale rotsen, langs groene veldjes richting Tamtatouchte  naar een  fotostop met uitzicht over een groene vallei (oase) . Vrouwen die gehurkt de was doen bij de rivier, die daarna op de struiken worden gedroogd. Met op de achtergrond  lemen huizen die op gaan in het rode en oker kleurig landschap. Langs de weg veel vrouwen met takkenbossen op hun rug of op de ezel.  De mannen zie je vaak samen op een terrasje of tegen een muurtje zitten. Hierna volgt het ruige werk we gaan off-road, de doorsteek naar de Dades kloof en wordt  Land Cruiser van Omar gestart. Deze  Land Cruiser is nog een echte, met ladderchassis, hoge en lage gearing en differentieel die geblokt kunnen worden, wel zonder turbo, maar wat een P.K.aas. We klimmen over paden die geen paden zijn maar sporen tussen de keien en rotsblokken door. Via plateau’s , stroompjes en geulen komen we bij een nomadenvolk. Ze hebben hier hun onderkomen. In de randen zitten grote horizontale spleten. Hierin wonen nog diverse families heel hoog tegen de rotsen. Je krijgt een brok in je keel. Kinderen komen aangerend bedelen om een donne dirham, stylo, bonbon of cigarette. chokran en merci. We willen ze wat geld geven, maar dit wordt door Omar afgeraden. Door de zoeker van mijn lens, zie ik opeens in de camera een meisje om

het hoekje piepen, dat is niet grappig. Want ze doet een greep naar het toestel. Je voelt je eigenlijk beschaamd. In dit onherbergzaam gebied verplaatsen de nomaden zich met hun schapen en ezels bepakt met al hun bezittingen op zoek naar wat… De kleine dieren ingepakt op de rug van de ezels. Het is jammer onze chauffeur Omar spreekt een paar woorden frans, geen Engels eigenlijk alleen maar berbers. Zoveel te vragen!!.  We vervolgen de weg door de beddingen van de rivier(want de wegen zijn weggeslagen) naar de top van 2800m. Onze moeite beloond met een spectaculair uitzicht op de gereden weg, die eigenlijk geen weg is. Er is heel wat stuurmanskunst voor nodig om hier doorheen te komen. We horen dat een auto is vastgelopen in het zand. We komen bij Msemrir weer in de bewoonde wereld helemaal door elkaar geschud. Wat een ervaring. We genieten hier van een Omelet Berbere (boerenomelet) en nosnos (koffie) Een aanslag op de blaas door al dat gehobbel. Het sanitair is ronduit zeer slecht. De bediening komt aanrennen met toiletpapier maar daar is alles mee gezegd. Ja, je kan niet alles hebben. Vanaf Msemrir slingert de rivier de Dades tussen grote bergpartijen naar beneden tot de plaats Boulmalne  We zitten in het gebied van de grote bergkloven en wederom prachtige uitzichten. Een voettocht door de Gorges de Dades. Ook hier hoge rotswanden maar met meer vegatatie. We dalen via de haarspeldbochten, die wel op elke foto te zien is. Helaas, helaas geen fotostop en hebben we van bovenaf kijkend, vanuit de 4x4WD, in de diepte gekeken. En zo eindigt de dag met een terugreis over meer gebaande wegen. Enkele chauffeurs verdienen een reprimande, hun rijgedrag was wel heel gevaarlijk en agressief. Door dorpjes waar kinderen lopen en dat met een snelheid van 80 km. Tenslotte komen we uit bij een rotspartij die Pattes de Singes’’ Apenhanden heet, heel apart.  Al met al om 19.00 uur ‘thuis’ maar wat een dag….we zullen het niet snel vergeten. Vele kilometers hebben we over onbegaanbare wegen gereden, door riviertjes gehobbel en door elkaar geschud en Omar, die steeds maar  roept BERBERMASSAGE! , maar het was de moeite waard. De veelzijdigheid van Marokko laat zich ook hier gelden. Tot zover heeft elke streek ons verrast, geen landschap hetzelfde, geen klederdracht gelijk (voor zover nog gedragen), zelfs de huizen, de straten en manier waarop de stoepen worden aangelegd (of juist vaak ontbreken) verschilt.

Zondag, 07.05.2017 Relaxen onder de rook van de Atlas
Na een dag van hotsen klots en schud maar raak, hobbel de bobbel en gooi en smijtwerk zijn we hard toe aan een dagje relaxen en dat is dan ook precies wat we vandaag gaan doen. We slapen lekker uit, daarna spring ik onder de douche die niet  warm wil blijven. Maak een praatje met 2 motorrijders. 1Nederlander, en 1Marokko uit Nederland. De motoren komen uit de aanhangwagen. De Nederlander vertelt. Grote problemen met de douane. De Marokkaan heeft niet de juiste invoerpapieren, wel voor de aanhanger maar niet voor de motor. Beetje dom. Hij is nu driftig aan het bellen met familieleden, die borg voor hem willen staan.  Na het ontbijt en de whatsapp-internet sessie installeren we ons achter de caravan en doen we niets anders dan luieren, lezen, foto’s bijwerken,

een aantal klusjes doen. Er staan hier twee wasautomaten, die door een man op de camping wordt gevuld, aangezet en leeggehaald. Je mag er niet aankomen. Dat is ook onmogelijk alles staat achter slot en grendel. Gisteravond worden al veel wassen gebracht. Ik ben om 21.00 uur aan de beurt voor was1. Wil mijn was wel drogen als die zo laat klaar is?. Het blijkt, dat elke was na 1uur klaar is en alles droogt als een tierelier. Vanmorgen ga ik voor was2 ad Mad 59,50 zeg maar euro 6 (niet echt goedkoop) Heerlijk schoon bed en alles ruikt weer fris. Tussen de klusje door lekker zwemmen en babbelen. Het zwembad is klein en een beetje koud, maar goed om af te koelen. Zo naderen we ongemerkt de klok van 19.00 het tijdstip van (weer) een gezamenlijk diner in het restaurant van de camping waar we een heerlijke tajine met lam, kip, dadels en vijgen krijgen. Drank zelf mee nemen. Het smaakte voortreffelijk.

Maandag 08.05.2017 Historische oude karavaanroute, route van de 1000 kasbah’s
Vandaag een reisdag van 198 km. naar Ouarzazate. Rond 07.30, we wrijven net de slaap uit onze ogen, een klopje op de deur. Gauw wat aanschieten. Els meldt dat reisbegeleider Hans is geveld. De hele nacht aan het spoken het kwam er aan twee kanten uit. Heel vervelend, niet in staat om te rijden. Over de oorzaak lopen de meningen uiteen. Het eten van gisteravond wordt genoemd als boosdoener nummer één voor de rammelende darmen. Of wij, we zijn tenslotte ook reisbegeleiders, de honneurs willen waarnemen en zo start de dag ietsepietsie anders. Paul laat zich door Els inspreken, de deelnemers worden geïnformeerd en ik zorg dat we reis klaar zijn. Met de N10, langs de Dades verder naar het westen. Een lange rechte weg met hier en daar een hobbeltje. Goed te rijden, door een breed dal met links en rechts de bergketens van de hoge Atlas, er komt geen eind aan. Dit stuk wordt de route des Kasbah’s genoemd vanwege de vele Ksar etc. Vestingen van aangestampte rode arde met hoge muren, zware hoektorens en grote houten poorten. Veelal vervallen tot ruïne en verlaten. Het ene dorp gaat over in het andere, veel lintbebouwing. We zien er inderdaad veel maar je raakt er nu wel aan gewend. We rijden door de rozenvallei

naar  El-Kelaa M’Gouna; het rozendorp. Kilometers lang deden om de vijftig meter jongetjes en jonge mannen verwoede pogingen om hun hartjes van slingers rozenblaadjes aan de man te brengen, blijkbaar met succes, anders zouden er niet zoveel staan, al zou het tafereel van voorbijrazend verkeer het tegendeel doen vermoeden. Ja, de N10 is een fantastische racebaan. Het hele dorp Kelaa staat verder in het teken van de roos. Er is een rozencafé en natuurlijk talloze winkeltjes waar je rozenwater, rozenparfum en voorts nog allerlei crèmes en zalfjes kunt kopen waarin de roos verwerkt is e alles knalroze. Maar ja, met ons sleurhutje achter je aan is het niet altijd makkelijk parkeren. We vragen ons af waar al die rozen dan zijn waar deze buurt bekend om is. Nergens te zien wat ons beloofd is. Een heel enkele rozenstruik, maar zeker niet de weelde die we hadden verwacht. Misschien ver verwijderd van de weg.  De uitzichten zijn absoluut niet verkeerd. Het landschap trekt, ongemerkt, aan ons voorbij. We zijn meer bezig met ons in te lezen in het draaiboek en wat er voor de komende dagen voor activiteiten zijn en wat daar voor geregeld moet worden. Voor het eind van de dag is er in ieder geval voor de deelnemers een HH. Kijk, daar ligt de Barrage El Mansour met het water van de Dadès en de Imini. Mooi! Water genoeg voor de Royal Golf. Moeten later maar zien of we hier nog teruggaan. We rijden door naar Ouarzazate en gaan de stad door voordat we naar de camping gaan. Een moderne stad vrij nieuw met grote lanen en veel mensen. De camping L’Escale de Ouarzazate was nog best lastig te vinden; moest de laatste rotonde (die nieuw was) nu wel of niet meegeteld? Niet dus. We melden ons bij de campingbaas en doen ons ding. Geen luxe camping, maar heeft alles, een restaurant, leuke bediening, een zwembad en zelfs koude douches. De   technische begeleiders zijn binnen, zij vertrekken immers altijd als laatste. Paul gaat samen met Guus naar restaurant Dar-Mouna om voor morgen restaurant en gids te regelen. Ik ga samen met Tony de hapjes en drankjes verzorgen voor de HH. Vanwege het ontbreken van schaduw regel ik dat we in het restaurant kunnen zitten. Tijdens de HH doet Paul zijn praatje. Gelukkig gaat het met Hans iets beter.

Dinsdag, 09.05.2017 Ksar Aït Ben Haddou wordt Pentos
Om half negen verzamelen wij ons voor het restaurant van de camping om carpoolend naar Aït Ben Haddou, zoon van, te rijden. De naam betekent Aït de naam van een berberstam, Ben van Joodse afstamming en Haddou is de familienaam van de bewoners. We beginnen met een overheerlijk koekjes buffet met koffie, thee of melk aangeboden door restaurant Dar-Mouna. Genieten van het prachtige uitzicht op de omgeving. De kasbah van Aït Ben Haddou is een van de mooiste, zo niet de mooiste, kasbah van Marokko. Een must-see mocht je in de buurt zijn… En wij zijn in de buurt. Het historisch berberstadje is op een heuvel gebouwd en is al prachtig op zich, maar het krijgt een extra beleving mee door de herkenning die menig Game of Thrones liefhebber er zal hebben. Aït Ben Haddou is namelijk Pentos/Yunkai uit Games of Thrones, zo leuk!. We lopen door de rivier over zandzakken, geholpen door jochies, die dat voor een dirham doen en komen aan de andere kant in de ksar, het oude dorp inmiddels op de Unesco Werelderfgoedlijst staat. Het is de moeite waard hier rond te kijken. We hebben een leuke gids, die ook nog Engels spreekt. hij neemt de tijd om ons van alles te vertellen over de geschiedenis van het Leemdorp De straatjes zijn nauw en met trappen, die naar de top leiden, verbonden. Het grootste deel van de gebouwen is in gebruik als winkeltjes met de bekende artikelen, zoals kleden, kleding, doeken, sieraden,

schilderijen, keramiek en berber ‘antiek”. Bij een winkeltje zien we hoe een soort aquarel wordt gemaakt door groene thee te mengen met saffraan en hierna  boven een gasbrander te verhitten, waardoor de tekening veel dieper van kleur wordt. Sinds een aantal jaren is de Berbertaal een officiële taal  De letters/tekens lijken een beetje op Grieks maar de taal klinkt eerder een beetje Duits (en je verstaat er niets van). We komen al klimmend, lopend en luisterend wat de gids allemaal weet te vertellen over het Berberleven op het hoogste punt wat een prachtig uitzicht geeft over het Atlas-gebergte, w.o. de hoogste top Jbel Toubkal (4167m).Op de top staat de (niet toegankelijke) graanschuur, een Agadir.  Een versterkte gemeenschappelijke graanopslag, meestal op een hoge rots, strategisch gelegen om aanvallen van vijandelijke stammen af te slaan, in het verleden natuurlijk. Er is zelfs een plaats naar vernoemd. Wat nog wel leuk is om te vermelden; het oude dorpje is en wordt vaak gebruikt voor films, Lawrence of Arabia, Jewel of the Nile, Gladiator, Indiana Jones en nog veel meer. Als de film klaar is, worden de filmsets die in de ksar zijn gebouwd weer afgebroken, omdat de ksar Unesco Werelderfgoed is. Enkel een poort uit “The Gladiator” hebben ze laten staan, omdat ze die té mooi vonden! Dus kijk je naar een replica. Op de terugweg naar beneden worden we uitgenodigd voor een berber whisky bij de gids zijn familie huis. Zijn nicht, een alleraardigste dame  laat zien hoe zij op een ouderwets weefgetouw smalle stroken van geiten- , kamelen- of dromedarishaar weeft van 40 tot 60 cm breed, die aan elkaar worden genaaid met op de achtergrond een poster van Russel Crowe (Gladiator). Het is  indrukwekkend hoe op een paar vierkante meter en drie verdiepingen zich alles afspeelt: keuken, slaapkamers, kamer, oven, stal voor geiten/kippen Hij vertelt dat hij zijn huis aan het opknappen is. Insjallah als God het wil. Het heeft er alle schijn van dat het ‘voor de bühne’ is en niet echt wordt bewoond. Terug bij Dar-Mouna genieten we van een overheerlijke lunch met een alcoholische versnappering. Daarna ging ieder zijns weegs, maar de meesten gingen op zoek naar een Marokkaanse shawl. Voor de rest van de dag hoeven we niet zoveel meer.

Woensdag, 10.05.2017 Ouarzazate het Hollywood van Marokko wordt Yunkai
Hoe is nog maar de vraag, maar we mogen van geluk spreken dat een locatiespeurder dit dorpje in het Marokkaanse Atlas gebergte ooit op het spoor kwam. Een stad met pretenties, gesticht door het vreemde legioen. Restaurants, hotels, groene parken, brede lanen, een echte winkelstraat met dure merken. Alles opgetrokken rond de filmstudio’s van Atlas. De studio’s bestrijken een groot stuk woestijn en voorzien in het levensonderhoud van een flink deel van de bevolking van Ouarzazate. Nooit geweten, dat er in Marokko studio’s zijn. Ik wil hier wel een kijkje nemen, maar Paul lijkt het helemaal niets. Om filmsets te zien, hoef je niet naar de Hollywood-studio’s! Overal kom je prachtige landschappen tegen die dienst doen als filmdecor. Zo terug naar de tijd van de Romeinen. We laten Ouarzazate rechts liggen en gaan eerst heerlijk lunchen. Een uitstapje naar de el Mansour Eddahbi dam is ook de moeite waard. We hebben gelezen dat er een CP plaats is en dat je langs het meer kan wandelen. Goed voor ons. De coördinaten gaan in Garmineke en rijden een prachtige route. We zien het meer al liggen, we zijn er bijna. Maar dan… Een legermannetje komt uit een hokje en zegt dat we niet verder mogen. We gaan niet in discussie het is zoals het is. Achteraf hebben we wel een vermoeden, dat we misschien een afslag te vroeg/te laat hebben genomen. Marokko investeert al enige tijd in duurzame energieprojecten Misschien de indrukwekkendste en zelfs de grootste van de wereld, is de gigantische zonne-energiecentrale Noor-1, gelegen in de Marokkaanse woestijn in de buurt van Ouarzazate, die in Mei/Juni volledig in productie gaat. Een gigantisch terrein waarvoor diverse kilometerslange wegen zijn aangelegd en niet te bezoeken. Terug in Ouarzazate kunnen we de supermarkt met veel moeite vinden en na twee keer een rondje om de moskee gereden, ligt de winkel aan de enige hoofdstaat. We hadden een groter pand met meer sortering verwacht, maar zijn weer voorzien. Er gebeuren nogal wat ongelukken hier, komen weer een omgevallen!! Vrachtwagen tegen. Die een gigantische file veroorzaakt. Gelukkig de andere kant uit. Wij kunnen door rijden. We rijden de camping voorbij en gaan de

P1506 op. Eerst door het dorpje Ait Zineb, voorbij Ait Benhaddou, De doorgaande weg is een toeristencircus waar busjes af en aan rijden. Rijden door het prachtige landschap, de oase en de bergen van de hoge Atlas. Dat had de filmindustrie natuurlijk ook in de gaten. We genieten. Een single track weg, veel verkeer tot Tamtatakhte. Een rood oker dorp met vervallen kasbah’s, één met de omgeving. Langs de rivier komen we in een terra Colorado. De Ksour in dezelfde tinten, de mensen juist kleurrijk. Het landschap adembenemend.  De weg smal, rustig aan, prima te rijden door een stukje authentiek Marokko. De bergen met verschillende tinten patchwork. Uiteindelijk zijn we omgekeerd. Meer op de doorgaande weg nog even in de ankers. Een kudde berber geiten. Luid mekkert wrijft een bijzonder brutaal exemplaar de kop tegen het brandenprofiel. Dat gaat ons toch een beetje te ver.  Een kort claxonneren en de vierbener sprint aan de kant Langzaam tuffen we langs de kudde. Rond 19.00 uur lopen we naar het kleine restaurant op onze camping. Om weer gezellig met elkaar te eten. Een menuutje kost MAD 9. Soepje, Tajine met Kefta (gehaktballetjes), tomaten en ei. Eigen drankje meenemen. Hans en Els zijn er ook weer, maar uit veiligheid eten ze niet mee. Wij zijn weer reisbegeleiders af.

Donderdag 11.05.2017. Door de Hoge Atlas naar onze laatste koningsstad
Tizi N’Tichka staat bekend als één van de gevaarlijkste en meest dodelijke wegen (N9) van Marokko. Gelegen tussen Ouarzazate en Marrakech heeft de weg al voor vele slachtoffers gezorgd. Nadat men in de jaren ’90 al een voorzichtig begin had gedaan om de route veiliger te maken, is het project tot de dag van vandaag nog altijd niet afgerond. En daar gaan we vandaag overheen; De Pas van de weilanden. Het wordt een van de mooiste ritten. Een echte slingerslangereisdag dwars door het Hoge Atlas gebergte. De weg is niet moeilijk te rijden, maar vergt wel enige stuurmanskunsten van de chauffeur. Een aaneenschakeling van bochten en kleurschakelingen in een adembenemend landschap. Een tweebaansweg slingert zich door een streek die op enkele kleine dorpjes na verlaten is. De N9 is een heftige weg. Met heel veel verkeer en kamikaze piloten, maar elke keer als we een bocht om gaan weer een prachtig uitzicht. Niet in woorden uit te drukken. We draaien en stijgen tot een hoogte van 2260 meter. De hoogste doorgaande bergpas in Afrika. Het is voor Paul en onze combi hard werken!! De weg is ronduit zeer slecht en de schokbrekers hebben het zwaar te verduren. We worden onderweg en op de pas letterlijk dood gegooid met stenen en fossielen, die de stenenverkopers je opdringen. Er zijn mooie

exemplaren bij, maar er is ook een hoop nep bij. Er wordt op verschillende plekken gewerkt aan de weg en ontstaan er snel files. Als we het hoogste punt van de route zijn gepasseerd volgt een spectaculaire afdalingen rijden we opeens op een prachtige middelmatige weg, vaak 3-baans en veel nieuwe werkzaamheden.  We zien het landschap veranderen van bruin naar dieprood. Als we een stuk verder zijn, zien we ook meer begroeiing, zelfs de kleur van groen verandert ook. We hebben duidelijk het Sahara gebied achter ons gelaten. Zo rijden we op Marrakesh aan. De laatste 20 km. rijden we weer door een vlak landschap. Marrakesh is snel aan het uitbreiden gezien de vele wijken in aanleg. Nog een stukje offroad en staan op een mooie ruime camping Le Relais de Marrakech aan de rand van de stad samen met een groep reizigers van Acsi- reizen. Na het installeren rijden we naar de Atacadao, een soort makro-groothandel met een drank afdeling en hebben de voorraden weer aangevuld en met alle drank die je maar kunt bedenken. De rest van de dag heerlijk genieten van het gras onder je voeten en het zonnetje.

Meer foto’s zie Fotoalbum